Kör Saatçi ve Evrimin Kusurlu Tasarımları

MAR

Özet

Bu yazı, Özgür Aydın'ın "Evrim Nedir" başlıklı metnini temel alarak modern evrim kuramının temel ilkelerini, kanıtlarını ve doğasını sentezlemektedir. Metin, 18. yüzyıl filozofu William Paley'in doğadaki karmaşıklığı ilahi bir tasarımcıya bağlayan "saatçi analojisi" ile Charles Darwin'in bu duruma getirdiği materyalist ve kanıta dayalı açıklamayı karşılaştırarak başlar. Darwin, yaşamın çeşitliliğini ve organizmaların çevrelerine olan uyumunu "evrim" ve "doğal seçilim" mekanizmalarıyla açıklamıştır.

Modern evrim kuramı, altı temel bileşenden oluşur:

1. Evrim: Türlerin zaman içinde genetik olarak değişmesi.

2. Kademeli Değişim: Büyük evrimsel değişikliklerin çok sayıda nesil boyunca birikimli olarak gerçekleşmesi.

3. Türleşme: Tek bir ata türden birden fazla yeni türün ortaya çıkması ve biyolojik çeşitliliğin artması.

4. Ortak Atalık: Tüm canlıların tek bir ilk yaşam formundan türediği fikri.

5. Doğal Seçilim: Organizmaların çevrelerine daha iyi uyum sağlayan özelliklere sahip olanlarının hayatta kalma ve üreme şansının artması, bu sayede uyumsal özelliklerin nesiller boyu yaygınlaşması.

6. Seçilimci Olmayan Mekanizmalar: Genetik sürüklenme gibi rastlantısal süreçlerin de evrimsel değişime neden olabilmesi.

Doğal seçilim, bir mühendis gibi sıfırdan mükemmel tasarımlar yaratmak yerine, mevcut genetik materyal üzerinde çalışan bir "usta düşünür" gibidir. Bu süreç, "en uygun" olanı değil, "daha uygun" olanı üretir ve sıklıkla kusurlu, ödün verilmiş veya "akılsız" olarak nitelendirilebilecek tasarımlara yol açar. Bu durum, Akıllı Tasarım (AT) iddiası karşısında güçlü bir kanıt sunar.

Son olarak, "evrim sadece bir teoridir" şeklindeki yaygın yanılgıya değinilmektedir. Bilimde "teori", gündelik dildeki "sanı" veya "varsayım" anlamının aksine, doğanın bir yönünü açıklayan, tekrarlı olarak test edilmiş, kanıtlarla güçlü bir şekilde desteklenen ve doğrulanabilir öngörülerde bulunan kapsamlı bir açıklamadır. Bu bağlamda evrim, yerçekimi ve görelilik kuramları gibi bilimsel "gerçek" olarak kabul edilen bir teoridir.

1. Tasarım Argümanı ve Darwin'in Çözümü

Evrim teorisi öncesinde, doğadaki organizmaların karmaşık ve çevrelerine mükemmel uyum sağlamış yapıları, bilinçli bir tasarımcının varlığına kanıt olarak görülüyordu. Bu görüşün en bilinen savunucusu, 18. yüzyıl İngiliz filozofu William Paley'dir.

• Paley'in Saatçi Analojisi: Paley'e göre, yerde bulunan bir saatin parçalarının belirli bir amaç (zamanı göstermek) için bir araya getirildiği aşikardır ve bu durum bir saatçinin varlığını kanıtlar. Aynı mantıkla, canlıların girift yapıları da bilinçli ve kutsal bir tasarımcının, yani Tanrı'nın varlığına işaret etmelidir. Paley, doğadaki düzenin ve tasarımın saatten çok daha büyük ve karmaşık olduğunu belirtir:

“Saati incelemeye başlarsak, birkaç parçasının çerçevelendiğini ve bir amaç için bir araya getirildiklerini, örneğin devinim oluşturmak için oldukça iyi şekil verildikleri ve ayarlandıklarını, bu devinimin günün saatlerini gösterecek şekilde oldukça iyi düzenlendiğini; eğer farklı parçalar şimdi olduklarından farklı şekillerde, oluşturulmuş olsalardı, olduklarından farklı boyutlarda olsalardı ya da herhangi diğer bir şekilde yerleştirilselerdi veya şu an yerleştirilmiş olduklarından farklı bir sırayla yerleştirilmiş olsalardı, ne makinanın yapageldiği hiçbir devinim olacak, ne de şu anda hizmet verdiği şekilde ihtiyaca cevap vermeyecekti … bunu anlayabiliriz. Saatte görünen düzenin her işareti, tasarımın her ifadesi, doğanın işleyişinde de açığa çıkar; doğa bakımından farklılık bütün hesaplamaları aşan derecede fazla ve büyük oluşudur.”

• Darwin'in Yaklaşımı: Charles Darwin, 1859'da yayınladığı "Türlerin Kökeni" adlı eserinde bu "tasarım sorununu" reddetmek yerine, ona materyalist bir açıklama getirdi. Darwin, doğadaki "güzel birlikte-uyumları" kabul etmiş ve şu soruyu sormuştur:

“Tüm bu organizasyonun bir parçasının diğer parçasına ve yaşam koşullarına ve ayrı bir organik varlık olmalarına zarif uyumları nasıl mükemmelleşmiştir? Bu güzel birlikte-uyumları en açık biçimde ağaçkakan ve ökseotunda ve daha az açık biçimde bir dört üyelinin kılı veya bir kuşun teleklerine tutunan en mütevazı parazitte; suya dalan bir kınkanatlının yapısında; hafif bir esintide uçan tüylü tohumda kısacası güzel uyumları her yerde ve organik dünyanın her parçasında görürüz.”

• Darwin, bu sorunu çözmek için iki temel düşünce ileri sürdü: evrim ve doğal seçilim. Kendisinden önce Erasmus Darwin gibi düşünürler evrim fikrini dile getirmiş olsa da, Darwin bu fikri doğadan topladığı çok sayıda kanıtla destekleyen ve doğal seçilim gibi tamamen yeni bir mekanizma öneren ilk kişi oldu.

2. Modern Evrim Kuramının Altı Bileşeni

Modern evrim kuramı, tek bir cümleyle özetlenebilir: Yerküre üzerindeki yaşam, yaklaşık 3,5 milyar yıl önce başlayan bir süreçle dallanarak evrimleşmiş, yeni ve çeşitli türler ortaya çıkmış ve bu değişimin ana mekanizması doğal seçilim olmuştur. Bu kuram, altı temel bileşene ayrılabilir.

Bileşen	Açıklama
Evrim	Bir türün nesiller boyunca genetik olarak değişmesidir. Bu değişim, DNA'daki mutasyonlara dayanır. Evrim hızı türden türe değişir; sölekantlar gibi "yaşayan fosiller" yavaş evrimleşirken, insanlar gibi gruplar hızlı evrimleşmiştir.
Kademeli Değişim	Kuşların sürüngenlerden evrimleşmesi gibi büyük değişiklikler, yüzlerce, binlerce, hatta milyonlarca nesil boyunca küçük değişikliklerin birikmesiyle gerçekleşir. Evrim hızı, çevresel baskılara göre bir tür içinde de yavaşlayıp hızlanabilir.
Türleşme	Tek bir ata türün zamanla iki veya daha fazla farklı türe ayrılmasıdır. Bu süreç olmasaydı, bugün dünyada sadece ilk türün oldukça evrimleşmiş tek bir torunu bulunurdu. Türleşme, yaşam ağacının dallanmasını ve gezegendeki 10 milyondan fazla türün varlığını açıklar.
Ortak Atalık	Türleşmenin doğal bir sonucu olarak, yaşayan tüm türlerin geriye doğru izi sürüldüğünde ortak atalarda birleştiği fikridir. Bu hiyerarşik yapı (türler, cinsler, aileler vb.), ilk olarak Carl Linnaeus tarafından fark edilmiş ve Darwin tarafından evrimin bir kanıtı olarak yorumlanmıştır. Modern DNA analizleri, anatomik özelliklere dayalı bu sınıflandırmayı büyük ölçüde doğrulamıştır.
Doğal Seçilim	Darwin ve Alfred Russel Wallace tarafından eş zamanlı olarak ortaya atılan bu mekanizma, uyumun (adaptasyon) nasıl ortaya çıktığını açıklar. Bireyler arasındaki genetik farklılıklar, hayatta kalma ve üreme başarısını etkiler. Daha avantajlı genlere sahip bireylerin daha fazla yavru bırakmasıyla, bu "iyi" genler popülasyonda yaygınlaşır ve tür zamanla çevresine daha iyi uyum sağlar.
Seçilimci Olmayan Mekanizmalar	Evrimsel değişime neden olan tek süreç doğal seçilim değildir. Özellikle küçük popülasyonlarda, gen frekanslarının şansa bağlı olarak değiştiği genetik sürüklenme gibi süreçler de evrime yol açabilir. Ancak bu mekanizmalar, doğal seçilim gibi uyum (adaptasyon) yaratma gücüne sahip değildir.

3. Doğal Seçilim: Mükemmel Olmayan Bir Tasarımcı

Doğal seçilim, doğadaki tasarım görüntüsünü açıklayan en devrimci ilkedir, çünkü bunu doğaüstü bir güce ihtiyaç duymadan, tamamen materyalist bir süreçle yapar. Ancak bu süreç, bilinçli bir mühendis gibi çalışmaz.

• Usta Düşünür, Mühendis Değil: Doğal seçilim, sıfırdan en mükemmel tasarımı yaratmaz; bunun yerine, mevcut genetik varyasyonlar ve tarihsel mirasla "eldeki ile en iyi ne yapılabilecekse onu yapar." Bu, evrimin bir binayı sıfırdan tasarlayamayan, ancak mevcut yapıyı sürekli değiştirerek ve yaşanabilir tutarak çalışan bir mimara benzetilmesine neden olur.

• "Akılsız Tasarım" Örnekleri: Evrim süreci genellikle mükemmel olmayan, kusurlu ve uzlaşıya dayalı çözümler üretir. Bu durum, "akıllı tasarım" fikrine karşı güçlü bir argüman oluşturur.

    ◦ İnsanlarda Kasık Fıtığı: Erkeklerde testisler, sperm üretimi için daha düşük sıcaklığa ihtiyaç duyar. Ancak gelişimlerine karın içinde başlarlar ve daha sonra skrotuma inerler. Bu iniş için kullanılan inguinal kanallar, vücut duvarında erkekleri kasık fıtığına yatkın hale getiren zayıf noktalar oluşturur. Akıllı bir tasarımcı, testisleri en başından vücut dışında oluşturabilirdi. Bu durum, balık benzeri atalarımızdan miras aldığımız gelişimsel programın bir sonucudur.

    ◦ Deniz Kaplumbağaları: Dişi deniz kaplumbağaları, yüzmek için mükemmel olan yüzgeçlerini, karada yuva kazmak için hantal ve verimsiz bir şekilde kullanmak zorundadır. Yüzme ve kazma yetenekleri arasında bir ödünleşme söz konusudur.

    ◦ Yok Oluş: Türlerin %99'undan fazlasının soyunun tükenmiş olması, akıllı bir tasarımcının milyonlarca türü kaderleri yok olmak üzere tasarladığı fikriyle çelişir.

4. Vaka Analizi: Zürafanın Boynu

Zürafaların uzun boynu, evrimsel mekanizmaları açıklamak için sıklıkla kullanılan bir örnektir.

• Yanlış Anlama (Lamarckçılık): Jean Baptiste de Lamarck'ın fikrine göre, zürafalar yüksek dallara uzanmak için "zorlandıkları" için boyunları uzamış ve bu kazanılmış özellik yavrularına aktarılmıştır. Bu, modern genetik bilgisiyle çelişen, yanlış bir mekanizmadır.

• Doğal Seçilim ve Cinsel Seçilim: Darwinci açıklamaya göre, popülasyonda doğal olarak daha uzun boyunlu olan zürafalar beslenme avantajına sahip olmuş ve bu özellik nesiller boyu seçilmiştir. Ancak modern gözlemler, daha güçlü bir mekanizmaya işaret etmektedir: cinsel seçilim.

    ◦ Erkek zürafalar, çiftleşme hakkı için boyunlarını birbirine çarparak dövüşürler.

    ◦ Daha büyük ve kalın boyunlu erkekler bu dövüşleri kazanma ve dişiler tarafından tercih edilme eğilimindedir.

    ◦ Zürafaların sıklıkla eğilerek otladığı gözlemi, uzun boynun sadece yüksek dallara ulaşmak için evrimleşmediğini, aynı zamanda üreme başarısında önemli bir rol oynadığını göstermektedir.

5. Evrim: "Sadece Bir Teori" mi?

Evrim karşıtları tarafından sıkça kullanılan "sadece bir teori" ifadesi, "teori" kelimesinin bilimsel anlamının yanlış anlaşılmasına dayanır.

• Bilimsel Teori Nedir? Bilimde bir teori, gündelik dildeki "sanı" veya "spekülasyon" demek değildir. Bilimsel bir teori:

    1. Doğa hakkında bilinen gerçekleri ve yasaları açıklayan, iyi düşünülmüş bir önermeler bütünüdür.

    2. Sınanabilir ve yanlışlanabilir olmalıdır.

    3. Gelecekte ne bulunması gerektiğine dair doğrulanabilir öngörülerde bulunur.

    4. Çok sayıda kanıtla defalarca doğrulandığında ve aksine bir kanıt bulunmadığında bilimsel bir "gerçek" veya "hakikat" olarak kabul edilir.

• Evrim, Gerçek Olan Bir Teoridir: Tıpkı "atom kuramı" veya "yerçekimi kuramı" gibi, evrim kuramı da ilk ortaya atıldığında bir hipotezken, 1859'dan bu yana biriken ezici kanıtlarla (fosil kayıtları, DNA analizleri, doğrudan gözlemler vb.) "gerçek" statüsüne yükselmiştir.

6. Evrim Teorisinin Sınanabilir Öngörüleri

Bilimsel bir teori olarak evrim, sınanabilir ve doğrulanmış birçok öngörüde bulunur:

• Fosil Kaydı: Kayaçların daha eski katmanlarında daha ilkel, daha yeni katmanlarında ise günümüzdekine benzer ve daha karmaşık canlıların fosilleri bulunur. Bu, "değişim yoluyla türemeyi" doğrular.

• Geçiş Formları: Farklı grupları (örneğin sürüngenler ve kuşlar) birbirine bağlayan, öngörülen özelliklere sahip ara form fosilleri (örneğin Oviraptorosaur embriyosu), doğru jeolojik katmanlarda bulunur.

• Türleşmenin Gözlemlenmesi: Fosil kayıtlarında ve günümüz doğasında türlerin ayrılma süreçleri gözlemlenir.

• Genetik Varyasyon: Tüm türlerde, doğal seçilimin işleyebileceği genetik çeşitlilik bulunur.

• Kusurlu Tasarım: Canlılarda, evrimsel geçmişin bir kalıntısı olan ve mükemmel olmayan yapılar (körelmiş organlar, gelişimsel kusurlar vb.) bulunur.

• Doğal Seçilimin İşleyişi: Doğal seçilim, doğada ve laboratuvarda doğrudan gözlemlenebilen bir süreçtir.

Kaynak: https://drive.google.com/file/d/1do8KS6uNR_d6FfNCW54I5myQMFUb3MYy/view?usp=sharing