Marx’ın Para Teorisi | Suzanne De Brunhoff

MAR

Bu yazı, Suzanne De Brunhoff'un Marx'ın Para Teorisi adlı çalışmasında sunulan temel kavramları, kuramsal ayrışmaları ve Marksist ekonomi politiğin para ve kredi sistemine bakışını sentezlemektedir.

Özet

Marx'ın para teorisi, ana akım iktisat kuramlarının (özellikle Paranın Miktar Teorisi) aksine, emtia hareketlerinin para hareketlerini belirlediği ilkesine dayanır. Para, kapitalist üretim ilişkilerinin "maddileşmiş" bir ifadesidir ve ekonomide sadece bir "örtü" veya "araç" değil, sistemin işleyişi ve kriz potansiyeli için kurucu bir unsurdur. Yazı, paranın üç temel işlevi (değer ölçüsü, dolaşım aracı, iddihar aracı) üzerinden başlayan analizi, kapitalist üretim sürecinin finansmanı ve karmaşık kredi yapılarının "hayalî sermaye" üretimine kadar genişletmektedir. En kritik bulgu, paranın bir "iddihar" (gömüleme) nesnesi olabilme özelliğinin, kapitalist sistemde genel bir aşırı üretim krizinin temel önkoşulunu oluşturmasıdır.

1. Genel ve "Pür" Para Teorisi

Marx’ın analizi, parayı kapitalist çerçeveye yerleştirmeden önce "pür" haliyle, yani genel bir emtia dolaşımı teorisi içinde ele alır. Bu yöntem, paranın parasal niteliğinin sermaye ile karıştırılmasını önlemek amacıyla seçilmiştir.

Paranın Temel İşlevleri

İşlev	Tanım ve Önem	Kuramsal Karşılığı
Değer Ölçüsü	Emtianın değerinin (emek zamanı) altın gibi bir meta üzerinden ifade edilmesidir.	Fiyat Standardı
Dolaşım Aracı	Emtianın el değiştirmesini sağlayan nakit akışıdır.	Mübadele Aracı
İddihar Aracı	Paranın dolaşım dışına çıkarılarak servet olarak biriktirilmesidir.	Değer Koruma / Rezerv

Kuramsal Ayrışmalar: Marx vs. Ricardo ve Keynes

• Paranın Miktar Teorisi'nin Reddi: Marx, dolaşımdaki para miktarının fiyatları belirlediği yönündeki klasik görüşü (Ricardo) reddeder. Ona göre, dolaşımdaki para miktarını belirleyen unsurlar emtia fiyatları toplamı ve paranın devir hızıdır.

• Emtiaya Dayalı Köken: Para, diğer tüm emtialardan ayrışarak "genel eşdeğer" haline gelen özel bir metadır (tarihsel olarak altın).

• Keynes ile Karşıtlık: Keynes’te faiz oranı yatırımı belirleyen aktif bir unsurken; Marx’ta faiz, toplam kârın basit bir niceliksel kısmıdır ve kâr oranını belirleme gücü yoktur.

2. Kapitalizmde Paranın Rolü ve Finansman

Kapitalist üretimde para, sadece bir değişim aracı değil, "para sermaye" (M) olarak çevrimin başlangıç ve bitiş noktasıdır.

Sermaye Çevrimi (M-C...P...C'-M')

• Para Sermaye: Her kapitalist üretim süreci para ile başlamak zorundadır. Ücretlerin ödenmesi ve üretim araçlarının satın alınması için para, "temel motor" güçtür.

• Artı Değerin Para Biçimi: Üretim sürecinin sonunda ortaya çıkan artı değer (m), paraya dönüştürülmek (monetize edilmek) zorundadır.

• Yeniden Üretim: Finansman sorunu, sermayenin kendini sürekli yeniden üretmesi için gerekli parasal kaynakların (M) mevcudiyetine bağlıdır.

İddiharın (Gömüleme) Düzenleyici İşlevi

• İddihar, piyasadaki para arz ve talebi arasındaki farkı emen bir rezervuar görevi görür.

• Ancak paranın dolaşımdan çekilmesi (iddihar), mübadele silsilesinde kırılmalara yol açarak kriz ihtimalini doğurur.

3. Kredi Sistemi ve Hayalî Sermaye

Marx, "Para Sistemi" ile "Kredi Sistemi" arasında keskin bir ayrım yapar. Kredi, kapitalist üretimin gelişmesiyle paranın işlevlerini hem genişletir hem de karmaşıklaştırır.

Kredi Yapıları

1. Ticari Kredi: Kapitalistlerin birbirlerine verdiği borçlardır (senetler, poliçeler). Kredi sisteminin "doğal temeli" budur.

2. Banka Kredisi: Bankaların fonları merkezileştirerek sanayicilere ödünç vermesidir. Bankalar, borçları "kaydi para"ya dönüştürerek monetize eder.

Hayalî Sermaye (Fictitious Capital)

Banka sermayesinin büyük bir kısmı "hayalî" niteliktedir:

• Devlet Tahvilleri: Geçmişte harcanmış sermayeyi temsil eder, reel bir karşılığı yoktur ancak bir gelir hakkı tanır.

• Hisse Senetleri: Gelecekteki beklenen kârlar üzerine bir çek niteliğindedir.

• Bağımsız Hareket: Hayalî sermaye, temsil ettiği reel sermayeden bağımsız olarak kendi hareket kanunlarına (borsa dalgalanmaları, faiz oranları) göre değer kazanır veya kaybeder.

4. Önemli Alıntılar ve Analitik Çıkarımlar

"Para bulunmasının ve iddihar edilme ihtimalinin, kapitalist bir ekonomide genel bir aşırı üretim krizinin önkoşulları olduğunu vurgulamaktadır."

• Analiz: Bu durum, paranın "nötr" bir araç olmadığını, sistemdeki istikrarsızlığın yapısal bir parçası olduğunu gösterir.

"Kredi sisteminde her şey ikiye ve üçe katlanmış ve hayal gününün hayaleti haline getirilmiştir."

• Analiz: Kredi sistemi, reel değerlerin üzerinde devasa bir kâğıt üzerinde borç ve mülkiyet yapısı oluşturarak finansal kırılganlığı artırır.

"Altın ve gümüşü ortadan kaldırarak parayı başımızdan defedemeyiz."

• Analiz: Paranın parasal niteliği, kullanılan materyalden (kâğıt veya dijital) ziyade, temsil ettiği toplumsal üretim ilişkisine dayanır.

5. Sonuç: Siyasi ve Ekonomik Strateji

Marx'ın para teorisi sadece akademik bir çalışma değil, siyasi mücadele için bir araçtır:

• Devlet ve Para Politikası: Para politikası sermaye birikimi krizlerini kalıcı olarak çözemez, sadece krizlerin etkilerini geçici olarak yönetebilir veya yerini değiştirebilir.

• Sınıf Mücadelesi: Enflasyon ve işsizlik gibi olgular, para politikası üzerinden yürütülen sınıf mücadelesinin alanlarıdır.

• Materyalist Temel: İşçi sınıfı için gerekli olan, burjuva iktisatçılarından (Keynes vb.) uyarlanan teoriler değil, materyalist tarih düşüncesine dayanan sağlam bir para teorisidir.