1905-1908 İşsizler Konseyi Deneyimi: Bolşeviklerin Örgütlenme Stratejisi | Sergey Malişev

MAR

1. Tarihsel Arka plan: Bir Silah Olarak İşsizlik

1905 Devrimi'nin barikatlardaki ateşi sönerken, Rus burjuvazisi ve Çarlık hükümeti proletaryaya karşı daha sinsi bir silahı devreye soktu: Planlı Açlık. Bu dönemde işsizlik, ekonomik bir daralmanın doğal sonucu değil, devrimci işçileri "terbiye etmek" için kullanılan bilinçli bir lokavt dalgasının ürünüydü. Riyabuşinski ve Nobel gibi sanayi devleri, fabrikaları kapatarak yüz binlerce işçiyi sokağa attı.

Bu saldırının hedefi tesadüfi değildi. İşsiz kalan kitlelerin demografik yapısı, saldırının sınıfsal karakterini ele vermektedir:

• %54 Kalifiye Metal İşçileri: Mücadelenin öncü (vanguard) gücü, devrimin teknik ve siyasi beyni.

• %18 Vasıflı Meslek Grupları: Marangozlar, duvarcılar ve doğramacılar.

• %21 Vasıfsız İşçiler: Üretimin geniş kitle tabanı.

Pedagojik Not: Burjuvazi, en bilinçli ve en "tehlikeli" gördüğü kesimi, yani metal işçilerini işsizlikle cezalandırarak sınıfın başını gövdesinden ayırmayı hedeflemiştir.

Ekonomik açlığın siyasi bir baskı aracına dönüştüğü bu ortamda, Bolşeviklerin nasıl bir örgütsel yanıt geliştirdiğini inceleyelim.

2. İşsizler Konseyi'nin Yapısı: Neden Sadece İşsizler Değil?

Bolşeviklerin örgütlenme dehası, Lenin’in yapıya dair yaptığı o meşhur müdahalede saklıdır. Başlangıçta sadece işsizlerin temsil edildiği bir yardım kuruluşu planlanırken, Lenin bu yapının burjuvazi üzerinde basınç oluşturamayacak kadar zayıf kalacağını gördü.

Stratejik Hamle: Konsey, çalışan işçileri de kapsayacak şekilde genişletildi. Bu, çalışanların işsizler için "grev kırıcı" haline gelmesini engellemek ve tüm sınıfın gücünü Şehir Duması (Belediye Meclisi) üzerine yığmak için hayatiydi.

İşsizler Konseyi'nin Örgütsel Mimarisi

Yapı Birimi	Bileşenler	Temel Fonksiyon
Yürütme Kurulu	Her bölgeden 3 işsiz, 3 çalışan ve 3 temsilci.	Duma ile doğrudan temas kuran, çevik ve karar alıcı "Genel Kurmay".
Bölge Konseyleri	Her 250 kişiye bir delege.	Aşevlerini yönetmek, aidat toplamak ve yerel ajitasyonu yürütmek.
Fabrika Temsilcileri	Aktif fabrikalarda çalışan işçiler.	Çalışan-işsiz birliğini sağlamak ve mali kaynak (ücretlerden %1 kesinti) yaratmak.

Örgütsel yapısını sağlamlaştıran Konsey, taleplerini artık "sadaka" değil, "hak" temelinde yükseltmeye hazırdı.

3. 'Kamu İşleri' (Public Works) Talebi ve Ekonomik Mücadele

Bolşevikler, işçinin onurunu kıran "hayırseverlik" faaliyetlerine karşı Kamu İşleri talebini yükselttiler. Bu, belediyenin kaynaklarının müteahhitlere/yandaşlara peşkeş çekilmesi yerine, doğrudan işçiler tarafından yönetilen projelere aktarılması demekti.

Malişev’in aktardığına göre, dosyalardan çekilip çıkarılan projeler (Mihailovski, Varşavski, Panteleymonov köprüleri ve Catherine Kanalı inşaatları gibi) işsizlerin "istihdam edilmesi" değil, kentin kaynaklarına el koyması eylemiydi. Konsey, Şehir Duması'na şu 5 temel şartı dayattı:

• 8 saatlik işgünü esası.

• Fazla mesainin kesinlikle yasaklanması.

• Ücretlerin günlük olarak tahsis edilmesi.

• Tüm sıhhi ve hijyenik çalışma şartlarının gözetilmesi.

• İşe alımların münhasıran İşsizler Konseyi listelerinden yapılması.

Devrimci Kurnazlık: İşçilerin büyük çoğunluğu okuma yazma bilmediği için bordrolara "çarpı" (cross) atılıyordu. Bolşevikler bu durumu kullanarak, aslında işe girmeyen ancak grevde olan (örneğin Erickson fabrikası grevcileri) işçilerin adına da çarpı atılmasını sağlayıp, belediye fonlarını grev fonuna dönüştürmüşlerdir.

Bu somut talepler ve taktik manevralar, işsiz kitlelerin pasif birer mağdurdan, kentin yönetimine müdahale eden siyasi öznelere dönüşmesini sağladı.

4. Bolşeviklerin Teorik Perspektifi: 'Devrimin Faal Ordusu'

Menşevikler ve liberaller işsizleri "lumpenleşmeye meyilli, tehlikeli bir kitle" olarak görüp dışlarken, Bolşevikler onları proleter ordusunun en dinamik müfrezesi olarak tanımladı.

Bolşevik Perspektifin Sağladığı 3 Temel Stratejik Fayda:

• Sınıf Birliği: İşsizlik, işçileri birbirine düşüren bir rekabet alanı olmaktan çıkıp, ortak bir mücadele cephesine dönüştü.

• Yönetim Tecrübesi: Kamu işleri ve atölyeler, işçilere "yarının dünyasını" nasıl yöneteceklerini öğreten bir endüstriyel yönetim okulu işlevi gördü.

• Devrimci Dinamizm: Kendi temsilcilerini seçen ve devasa bütçeleri (500 bin rubleden 1.5 milyona varan fonlar) yöneten işçiler, geleceğin Sovyet iktidarı için kadrolaştılar.

Bu teorik netlik, Konseyi sadece bir yardım kuruluşu olmaktan çıkarıp devrimci bir okula dönüştürdü.

5. Siyasi Çatışmalar: Menşevik Muhalefeti ve Karşı Durumlar

Mücadele sadece Çarlık polisiyle değil, Menşeviklerin engelleyici tutumlarına karşı da yürütüldü. Menşevikler, işçilerin "artel" (küçük esnaf tipi işçi kooperatifi) olarak örgütlenmesini ve belediye ile "müteahhit" gibi sözleşme imzalamasını savundular. Bolşevikler bu "küçük burjuvalaşma" tuzağını şiddetle reddetti.

Menşevik ve Bolşevik Hat Karşılaştırması

Menşeviklerin İtirazları	Bolşeviklerin Yanıtları / Eylemleri
"İşçiler 'Artel' (ekip) olup müteahhitlik yapmalı."	RED: "İşçiler küçük işveren olamaz; hakları olan işi doğrudan almalıdır."
"Duma'yı tehdit eden sert üslup yumuşatılmalı."	EYLEM: "Samoilova/Petrova" olayındaki gibi, belediye kaynaklarını kurnazca grevci işçilere aktaran radikal hat.
"İşsizler Konseyi, Sovyetleri diriltme çabasıdır (Tehlikeli)."	STRATEJİ: "Evet, bu tam olarak Sovyet iktidarının provasıdır!"

Pro-Tip: Bolşevikler, belediye meclis üyesi Şinitnikov gibi isimleri "çarpı atılan listelerle" kandırarak, aslında çalışmayan binlerce işçiye ödeme yaptırmış ve bu parayı devrimci faaliyetlerde kullanmışlardır. Bu, düşmanın silahını düşmana karşı kullanmaktır.

İç ve dış engellere rağmen kazanılan bu deneyim, geleceğin Sovyet iktidarı için paha biçilemez dersler bıraktı.

6. Sonuç: Deneyimin Mirası

1905-1908 St. Petersburg deneyimi, işsizliğin bir çürüme değil, bir örgütlenme fırsatı olduğunu kanıtlar. Bolşevikler, işçilere sadece ekmek sağlamamış; onlara devasa bir kenti, bütçeyi ve üretim süreçlerini yönetmeyi öğretmişlerdir.

Akılda Kalması Gereken En Kritik 3 Ders:

• Bölünmeyi Reddet: İşsizlik çalışması, çalışan işçileri kapsamadığı sürece burjuvazinin "yedek işsiz ordusu" tehdidine yenik düşer.

• Artel Tuzağına Düşme: İşçileri "küçük iş sahiplerine" dönüştüren modeller (günümüzün esnaf kurye modelleri gibi) sınıf bilincini yok eder. Çözüm, doğrudan hak talebi ve işçilerin yönettiği organizasyonlardır..

• Devrimci Kurnazlık Şarttır: Yönetici sınıfın yasalarını ve bütçesini, kendi sınıfının çıkarları için (bordro manipülasyonları, isim değişiklikleri vb.) kullanabilmek gerekir.