Üç Enternasyonalin Tarihi (1864-1943) | William Z. Foster

MAR

1. Giriş: Fırtınanın Öncesi (1848 Devrimleri)

Tarihsel süreçleri anlamak için önce o süreci doğuran maddi zemine bakmamız gerekir. 1848 devrimleri, 1847 yılında Avrupa’yı sarsan derin ekonomik krizin, sanayi iflaslarının ve kitlesel işsizliğin doğrudan bir sonucudur. 1848 devrimleri proletarya için bir son değil, gerçek bir "başlangıç" (prelüd) niteliğindedir. Sanayi Devrimi’nin fabrikalara hapsettiği bu yeni sınıf, ilk kez kendi özgün talepleriyle barikatlara çıkmış; ancak burjuvazi, proletaryanın bu yükselen gücünden korkarak kendi demokratik hedeflerine ihanet etmiş ve gerici monarşilerle iş birliğine gitmiştir.

1848 Devrimlerinin Temel Karakteri ve Başarısızlığı:

• Temel Hedefler: Feodal mutlakiyetçiliğin yıkılması, anayasal hakların kazanılması, ulusal birliğin sağlanması ve burjuva-demokratik bir düzenin inşası.

• Başarısızlık Nedenleri: Burjuvazinin "devrimin taşmasından" korkarak sınıfına ihanet etmesi; işçi sınıfının ise henüz kendi bağımsız, bilimsel bir siyasi örgütlenmeden ve merkezi liderlikten yoksun olması.

Peki, 1848’in bu acı derslerinden sonra işçiler, sermayenin uluslararası gücüne karşı nasıl bir yol izlediler?

2. Birinci Enternasyonal (1864-1876): Temellerin Atılması

Resmi adıyla Uluslararası İşçi Derneği (UİD), 1864’te Londra’da kurulduğunda, kapitalizmin hızlı genişlemesine karşı işçilerin uluslararası grev kırıcılığa ve savaş tehditlerine karşı durma ihtiyacından doğdu. Marx’ın kaleme aldığı "Açış Seslenişi", hareketin pusulası oldu. Marx burada, On Saat Yasası'nın kazanılmasını, "işçi sınıfı ekonomi politiğinin burjuva ekonomi politiğine karşı kazandığı ilk büyük zafer" olarak tanımlayarak, siyasi iktidarın kazanılmasının işçi sınıfının en büyük görevi olduğunu ilan etti.

İdeolojik Ayrışmalar: Bilimsel Sosyalizm vs. Anarşizm

Dernek içindeki en keskin çatışma, Marksizmin bilimsel disiplini ile Bakuninciliğin küçük burjuva-lümpen karakterli yaklaşımları arasında yaşandı.

Akım	Marksizm (Marx)	Bakunincilik (Bakunin)
Devlet Görüşü	Devlet, sınıf egemenliğinin aracıdır; işçi sınıfı iktidarı ele geçirmeli ve "Proletarya Diktatörlüğü" ile sınıfsız topluma geçişi sağlamalıdır.	Devlet her türlü baskının kaynağıdır; bir ayaklanma ile derhal ve topyekûn yıkılmalıdır.
Mücadele Yöntemi	Siyasi eylem, kitlesel sendikalar ve disiplinli, merkezi bir işçi partisi inşası.	Siyasi eylemin reddi, komplocu hücreler, "ateizmin dogma olarak dikte edilmesi" ve mirası reddeden kendiliğinden ayaklanmalar.

Dağılma Nedeni: 1871'de işçi sınıfının ilk iktidar denemesi olan Paris Komünü'nün yenilgisi ve ardından gelen gericilik dalgası, Enternasyonal üzerindeki baskıları artırdı. 1872 Lahey Kongresi'nde Bakunincilerin ihracı ve örgüt merkezinin New York'a taşınması, Birinci Enternasyonal’in teorik bir miras bırakarak 1876’da feshedilmesine yol açtı.

Birinci Enternasyonal teorik bir zemin bırakırken, hareket milyonları kucaklayacak devasa kitle partilerine nasıl evrildi?

3. İkinci Enternasyonal (1889-1914): Kitle Partileri ve Reformizm

1889 Paris Kongresi ile başlayan bu dönem, milyonlarca işçinin modern kitle partileri ve sendikalar bünyesinde örgütlendiği bir tarihsel kesitti. 8 saatlik iş günü mücadelesi ve 1 Mayıs’ın uluslararası bayram ilan edilmesi bu dönemin somut başarılarıdır. Ancak Engels’in ölümünden sonra Eduard Bernstein’ın başını çektiği "revizyonizm" tehlikesi baş gösterdi.

Büyük İhanetin Anatomisi: İkinci Enternasyonal’in 1914’te I. Dünya Savaşı’nın patlak vermesiyle çökmesi, basit bir hata değil, "Büyük İhanet"tir. Foster’ın analiziyle, emperyalizmin yükselişiyle birlikte sömürgelerden elde edilen kârların bir kısmı, ana ülkelerdeki bir kesim işçiyi (işçi aristokrasisi) beslemek için kullanılmış; bu kesim de kendi hükümetlerinin emperyalist savaşını "vatan savunması" adı altında destekleyerek uluslararası dayanışmayı satmıştır.

Gelişimsel Karşılaştırma:

• Birinci Enternasyonal: İdeolojik temelleri attı; merkeziydi ve doğrudan seksiyonlara dayalıydı.

• İkinci Enternasyonal: Kitleleri örgütledi ve reformlar kazandı; ancak özerk ulusal partilerin gevşek bir federasyonu niteliğindeydi ve oportünizme yenildi.

Savaşın yıkımı ve 1917 Rus Devrimi, işçileri daha militan ve merkezi bir dünya partisine nasıl yöneltti?

4. Üçüncü Enternasyonal (Komintern) (1919-1943)

Lenin önderliğinde kurulan Komintern, İkinci Enternasyonal'in reformizmine karşı "yeni tipte parti" ve "dünya devrimi" perspektifini getirdi. Kabul edilen "21 Madde", tüm üye partilerin demir disiplinli ve homojen bir yapıya sahip olmasını şart koşuyordu.

Stratejik Dönüşümler ve Antifaşizm: Komintern, 1935’teki 7. Kongre ile stratejik bir dönemece girerek "Halk Cephesi" taktiğini benimsedi. Faşizm, "finans-kapitalin en gerici unsurlarının açık terörcü diktatörlüğü" olarak tanımlandı ve ona karşı tüm demokratik güçlerin ittifakı savunuldu.

Komintern’in Direniş Mirası: Komintern, faşizme karşı küresel siper oldu. İspanya İç Savaşı’nda dünyanın dört bir yanından gelen komünistlerin oluşturduğu "Uluslararası Tugaylar" (International Brigades) bu dayanışmanın zirvesidir. II. Dünya Savaşı sırasında ise Nazi işgali altındaki Fransa’dan Çin’e kadar her yerde, Komintern disipliniyle yetişmiş partizanlar ve gerilla hareketleri direnişin en ön safında yer almıştır.

Fesih Süreci (1943): Ulusal partilerin kendi stratejilerini belirleyecek olgunluğa erişmesi ve savaş dönemindeki müttefiklik ilişkilerinin diplomatik gerekleri sonucu Komintern feshedildi.

1943'te kurumsal yapı sona erse de, bu süreç Soğuk Savaş arifesinde dünya dengelerini nasıl kökten değiştirdi?

5. Sentez ve Sonuç: Tarihsel Miras

1864’ten 1943’e uzanan bu süreç, proletaryanın bir gelişim hikayesidir: Teorik arayıştan (1.), siyasi örgütlenmeye (2.) ve oradan doğrudan iktidar mücadelesine (3.) geçiş. Bu yolculuk, işçi sınıfının bir nesne olmaktan çıkıp, tarihin öznesi haline gelme sürecidir.

Anahtar Çıkarımlar

1. Kendiliğinden Sınıf’tan Kendi İçin Sınıf’a: İşçiler 1848’de ne için dövüştüğünü tam bilmeyen bir kitleyken, 1943’te dünyayı değiştiren bilimsel bir bilinç ve örgütlülük kazandılar.

2. Teorinin Maddi Gücü: Bilimsel bir doktrin (Marksizm-Leninizm) ve disiplinli bir parti yapısı olmadan, kitle hareketlerinin emperyalizmin ve oportünizmin değirmeninde öğütüleceği kanıtlanmıştır.

3. Tarihsel İlerleme: Foster’ın vurguladığı gibi, Enternasyonaller tarihi, sosyalizmin bir "bilim" haline gelişinin ve tarihin ilerleyişinin somut kanıtıdır.

Sonuç

1848'in barikatlarından 1943'ün antifaşist gerilla cephelerine uzanan bu yol, sosyalizmin insanlığın tek kurtuluş seçeneği olarak tarihe damga vuruşudur. Bu miras, tarihin tozlu sayfalarında değil, yarının dünyasını kuracak olanların elindeki aktif bir silahtır.